Tijd voor een Plan!

Onze digitale economie is belangrijk. Dat betekent echter niet dat iedere vorm van datacentergroei wenselijk is. Op dit moment schiet de overheid tekort in het reguleren van deze sector. Het resultaat? Een ongeremde groei van een extreem energie-intensieve industrie in Nederland.

Een belangrijke oorzaak is gebrek aan transparantie. Veel informatie over de negatieve effecten van datacenters op het stroomnet en het milieu in Nederland wordt niet consistent en begrijpelijk openbaar gemaakt. Het is zelfs niet duidelijk hoeveel datacenters er precies zijn, wie de eigenaar is, wie de gebruikers zijn en wat er precies in die datacenters gebeurt. Het is dus niet duidelijk welke toegevoegde waarde de datacentersector nu eigenlijk heeft en wat nóg verdere uitbreiding bijdraagt aan onze economie. Dit speelt tegen de achtergrond van groeiende zorgen over Europese digitale autonomie en de dominantie van grote, niet-Europese, techbedrijven op de Nederlandse en Europese datacentermarkt.

Datacenters verbruikten in 2024 in Nederland 5,1 terawattuur elektriciteit. Dat is 4,6 procent van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik. Dat staat gelijk aan het jaarlijks gebruik van bijna twee miljoen huishoudens. Ondertussen zien we dat netcongestie onze samenleving en economie op slot zet. Er is nu al een wachtrij van bedrijven, huishoudens en maatschappelijke voorzieningen die in totaal voor 45 Gigawatt aan nieuwe elektriciteitsaansluitingen nodig hebben. Onlangs hebben netbeheerders bekend gemaakt dat bijna 30% van al deze aangevraagde stroomaansluitingen in Nederland afkomstig zijn van datacenters. Dat staat gelijk aan het aansluitvermogen van ongeveer 15 miljoen huishoudens.

Inmiddels is een landelijk hyperscale verbod ingevoerd. Dit was naar aanleiding van de kritiek op voorgenomen enorme datacenters van Meta in Zeewolde. Het verbod stelt dat hyperscale datacenters (groter dan 70 Megawatt op meer dan 10 hectare land) alleen nog gebouwd mogen worden in de Kop van Noord-Holland en de Eemshaven. Vier jaar na invoering blijkt deze regeling totaal ontoereikend. Nog steeds worden zeer grote datacenters gebouwd in onder meer Amsterdam, Haarlemmermeer en Lelystad. Deze glippen door de mazen van de wet. Zo zitten er in Amsterdam nu nog zes grote datacenterprojecten in de pijplijn, waaronder datacenters waar niet-Europese bedrijven als Microsoft en Equinix evenveel stroom gaan gebruiken als alle huishoudens in die stad.

Het nieuwe prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt zorgt ervoor dat aanvragen voor woningbouw, onderwijs, drinkwater, openbaar vervoer en veiligheid voorrang kunnen krijgen op het stroomnet bij netcongestie. Dit is een stap in de juiste richting. Maar ook dit beleid staat steeds verder onder druk vanuit de Nederlandse en Europese datacenterlobby. Zij willen ondanks alle problemen tóch datacenters blijven bijbouwen.

De Europese Commissie wil de datacentercapaciteit in Europa verdriedubbelen in de komende 5 tot 7 jaar in het kader van de Cloud and AI Development Act (CADA). De Europese AI-plannen vergroten de druk op lidstaten om datacenterbouw toe te staan ondanks landelijke restricties. In de praktijk zou dat neerkomen op een uitzonderingspositie voor de bouw van nieuwe datacenters. Nederland ondervindt nu al grote problemen met datacenters en kan het zich niet permitteren om hierin mee te gaan.

Bovendien biedt de Europese commissie geen overtuigende onderbouwing waarom verdrievoudiging nodig is en hoe dit bijdraagt aan onze digitale autonomie. CADA waarborgt niet dat Europese partijen exclusief toegang krijgen tot deze enorme uitbreiding van datacentercapaciteit. Het risico bestaat dus dat de nieuwe datacenters alsnog in handen komen van niet-Europese bedrijven en investeerders.